రథయాత్ర

రథయాత్ర రథయాత్ర ఇస్కాన్ రాజమండ్రి భారతదేశంలో వేసవి తీవ్రంగా ఉన్నప్పుడు, వర్షాకాలం ప్రారంభంలోనే, పూరీ ప్రభువు వార్షిక వేసవి సెలవుల కోసం తన ఉద్యాన ప్రాసాదానికి వెళ్తారు. వృందావనవాసులు తమ ప్రభువులైన కృష్ణుడు, బలరాముడు, సుభద్రాదేవిని కురుక్షేత్రం నుంచి తిరిగి తీసుకురావడమే ఈ ఉత్సవానికి మూలాధారం. నేడు పూరీలో జగన్నాథుడు తన ఆలయం నుంచి పట్టణ కేంద్రానికి వెలుపల ఉన్న గుండిచా అనే ఉద్యాన ఆలయానికి ఎంతో వైభవంగా ప్రయాణిస్తారు. ఆ మహా రథాలను చూడటానికి, ఒక ఆలయం నుంచి మరొక ఆలయానికి లాగటానికి వేలాది హిందువులు తరలివస్తారు. ఆంగ్లంలోని “జగన్నాట్” అనే పదం పూరీ జగన్నాథుని భారీ రథాల నుంచి వచ్చింది. ఆ రథాల పరిమాణాన్ని చూసి బ్రిటిషువారు ఎంతగా ఆశ్చర్యపోయారంటే, దానికోసం ఒక పదాన్నే సృష్టించారు! పూరీలో జగన్నాథునితోపాటు ఆయన అన్న బలరాముడు, చెల్లెలు సుభద్రను పూజిస్తారు. ప్రతి ఒక్కరికీ ప్రత్యేక రథం ఉంటుంది; వారు ఎంతో ఆడంబరంగా వేసవి నివాసానికి వెళ్తారు. ప్రతి రథాన్ని వేర్వేరు రంగుల వస్త్రాలతో కప్పుతారు. వివిధ చిహ్నాలు, గుర్తులు మూడు దేవతామూర్తులను గుర్తించేందుకు యాత్రికులకు సహాయపడతాయి. గౌరవానికి, వినయానికి సూచనగా పూరీ రాజు పూరీ దేవతల రథాలను ఊడుస్తారు. శంఖాలు, బూరలు, మద్దెలు, తాళాల గొప్ప నాదంతో ఉత్సవం మొదలవుతుంది. సంగీతం, నర్తకుల తోడుగా దివ్య యాత్రికులు ఉద్యాన ఆలయానికి ప్రయాణం ప్రారంభిస్తారు. మూడు రథాలు పట్టేలా ప్రధాన ఆలయం నుంచి ఉద్యాన ఆలయానికి వెళ్లే వీధి చాలా విశాలంగా ఉంటుంది. ఆ మార్గానికి ఇరువైపులా ఆలయాలు, ఆశ్రమాలు, హోటళ్లు, సత్రాలు, దుకాణాలు, పాత ప్రభువంశీయుల భవంతులు ఉంటాయి. అన్ని భవనాలను జెండాలు, తోరణాలు, ప్రకాశవంతమైన రంగుల పందిళ్లతో అలంకరిస్తారు. రంగురంగుల చీరలు ధరించిన మహిళలు, పూలతో అలంకరించిన బాల్కనీలు, తలుపులు, కిటికీల వద్ద గుమిగూడతారు. పూరీ ప్రధాన వీధిలో రథాలను లాగేందుకు స్త్రీపురుషులు పరుగులు తీస్తారు. పూరీలో ఇది ఎంతో ఉత్సాహభరితమైన సమయం. తన అంతరాలయం వెలుపల అరుదుగా దర్శనమిచ్చే ప్రభువు ఇప్పుడు పూరీ వీధుల్లో అందరికీ సులభంగా అందుబాటులో ఉంటారు! నగరపు సందడికి, అసంఖ్యాక ఆలయ సేవకులకు, తమ జీవిత భాగస్వాములకు దూరంగా, ఈ అన్నాచెల్లెళ్లు తమ “వృందావనం వంటి” ఉద్యాన విశ్రాంతిని ఆస్వాదిస్తారు. ప్రధాన ఆలయంతో పోలిస్తే ఉద్యాన ఆలయంలో దినచర్య చాలా సడలింపుతో ఉంటుంది. పచ్చని ఈ నివాసంలో వారి కొద్దిరోజుల బస కోసం వివిధ ఉత్సవాలు, వినోదాలు ఏర్పాటు చేస్తారు. చంద్రగతిని బట్టి ఈ ఉత్సవం ఒకటి నుంచి రెండు వారాల వరకు కొనసాగవచ్చు. ఈ సెలవులకు ప్రభువు తన అన్నను, చెల్లెలినే తీసుకెళ్లడంతో భార్యలు ఇంటి దగ్గరే ఉండిపోతారు! ఒంటరిగా బాధపడుతున్న సంపదల దేవత లక్ష్మీదేవి, తమ భర్తను తిరిగి తీసుకురావడానికి విమలాదేవి సహాయం కోరుతుంది. రాత్రివేళ మూసిన పల్లకీలో ప్రయాణించి ఆమె ప్రభువు ఉద్యాన ఆలయానికి వస్తుంది. ప్రభువును మోహింపజేసి, తిరిగి రావాలని వేడుకుంటుంది. కొన్ని రోజుల తరువాత ప్రభువు తన నగర ఆలయానికి తిరిగి వస్తారు. ఆనందించినప్పటికీ, ఆయనకు గుణపాఠం చెప్పాలనే వ్యర్థ ఆశతో లక్ష్మీదేవి ఆయన ముఖం మీదనే ఆలయ తలుపులు మూయమని ఆదేశిస్తుంది! తరువాత జరిగే సంభాషణలో దేవి పరిచారికలు, దేవదాసీలు, ప్రభువును నిర్లక్ష్యంగా వ్యవహరిస్తున్నారని, అల్లరి యువకుడిలా ఉన్నారని, భార్యను చులకనగా చూస్తున్నారని, బంధువుల మాటలకు చాలా సులభంగా లోబడుతున్నారని నిందిస్తారు. పరిచయమైన కథలా అనిపిస్తోందా? ఇతర లీలల్లోలాగా జగన్నాథుడిని తమ యజమానిగా కాక, తమ స్నేహితుడిగా భావించడం పూరీ సేవకుల మనోభావం. అనేక సందర్భాల్లో పురుషోత్తమ శ్రీక్షేత్రవాసులు జగన్నాథునితో తమ వ్యవహారాలను తమ సొంత జీవితాలతో పోల్చుకుంటారు. ఈ ఆత్మీయతలు మొత్తం భావాన్ని ప్రతిబింబిస్తూ, వేలాది సంవత్సరాల క్రితం జగన్నాథుడు తొలిసారి పూరీకి వచ్చిన సంప్రదాయ వారసత్వాన్ని కొనసాగిస్తాయి: సాధువైన ఇంద్రద్యుమ్న మహారాజుకు ప్రభువు దర్శనమిచ్చిన అద్భుత లీలలు, శబరుడైన విశ్వవసువుకు నీలమాధవునిపై ఉన్న అనురాగం, చివరకు దేవతల శిల్పి విశ్వకర్మ తొలి విగ్రహాలను చెక్కిన దారు-బ్రహ్మ అద్భుతంగా ప్రత్యక్షమవడం, అనేక ఏనుగులు, మనుషులు కదిలించలేని ఆ దుంగను విశ్వవసు వంశజుడు వీరభద్రుడు అద్భుతంగా మోసుకురావడం. ఈ అద్భుతమైన, సజీవమైన లీలలను చెప్పుకుంటే రోమాలు నిక్కబొడుచుకుంటాయి. నేడు పూరీలో ప్రభువును తిరిగి తీసుకువస్తూ ఆయన సేవకులు, ఆయనకు నిజంగా మరో మార్గం లేకపోయిందని, తన ఇష్టానికి విరుద్ధంగానే వెళ్లారని, ఆమెను ఇప్పటికీ ఎంతో ప్రేమిస్తూ అపారంగా గౌరవిస్తున్నారని వివరిస్తారు! చివరికి ప్రభువు ద్వారపాలికలకు లంచాలు ఇచ్చి, లక్ష్మీదేవిని శాంతింపజేయడానికి అంతరాలయంలోకి ప్రవేశిస్తారు. వివాహితుని జీవిత నాటకాలు ఇలాగే ఉంటాయి! మరుసటి రోజు ప్రభువు, దేవి మళ్లీ సఖ్యతతో, ఎప్పటిలాగే ప్రేమతో ప్రజలకు దర్శనమిస్తారు. ప్రభువు వేసవి సెలవులు ముగుస్తాయి; మహా ఆలయంలో జీవితం ప్రాచీన దినచర్యకు తిరిగి వస్తుంది. అన్ని ఉత్సవాల్లో జగన్నాథుని రథయాత్ర అత్యంత ప్రసిద్ధమైనది. ఆషాఢ మాసపు శుక్లపక్ష ద్వితీయనాడు ఇది జరుగుతుంది. ఈ రోజున తన జన్మస్థలమైన గుండిచా మందిరానికి, ప్రతీకాత్మకంగా వృందావనానికి, తనను తీసుకెళ్లమని జగన్నాథుడు ఇంద్రద్యుమ్న మహారాజును ఆదేశించారు. జగన్నాథుని రథంపై చక్రం, గరుడుని గుర్తులు ఉంటాయి. అది పసుపు రంగులో ఉండి, నాలుగు తెల్ల గుర్రాలను కలిగి ఉంటుంది. రక్షక దేవత నృసింహుడు. బలదేవుని రథం నీలం రంగులో, తాటిచెట్టు గుర్తుతో, నాలుగు నల్ల గుర్రాలతో ఉంటుంది. రక్షక దేవత శేషుడు. సుభద్ర రథం నలుపు రంగులో, పద్మపు గుర్తుతో ఉంటుంది; వనదుర్గ దానిని రక్షిస్తుంది. మొదట సుదర్శనుడిని బయటకు తీసుకువచ్చి సుభద్ర రథంపై ఉంచుతారు. తరువాత వరుసగా సుభద్ర, బలదేవుడు, జగన్నాథులను పట్టు తాళ్లతో వారి రథాలకు తరలిస్తారు. రథాలపై కూర్చోబెట్టిన తరువాత అలంకరించి పూజిస్తారు. ప్రయాణం మధ్యలో రథాలు ఆగుతాయి; దేవతామూర్తులకు పంచామృతం, చల్లని నీటితో అభిషేకం చేసి, నైవేద్యం, ఆరతి సమర్పిస్తారు. గుండిచా మందిరానికి చేరుకున్నాక ఆరతి సమర్పిస్తారు; తరువాత దేవతామూర్తులు విశ్రాంతి కోసం ఆలయంలోకి ప్రవేశిస్తారు. హేరా అంటే వెదకడం అని అర్థం; హేరా పంచమి అని పిలిచే చాంద్రమాసపు ఐదవ రోజున లక్ష్మి, శివుడు, తన పరిచారికలతో కలిసి జగన్నాథుని వెదుకుతూ వస్తుంది. గుండిచా మందిరపు మొదటి ద్వారం వద్ద ఆమెను చూసిన జగన్నాథుని సేవకులు, ఆమెకు ఆయన కనిపించకుండా భోగమందిరం తలుపు మూసేస్తారు. ఆమెకు కోపం వచ్చి జగన్నాథుని రథంలో ఒక భాగాన్ని విరగ్గొడుతుంది. భోజనం చేసిన తరువాత ప్రధాన ఆలయానికి తిరిగి వెళ్తుంది. చంద్రపక్షపు తొమ్మిదవ రోజున తిరుగు రథయాత్ర జరుగుతుంది; లక్ష్మి, ఆమె పరిచారికలు జగన్నాథుని కలుసుకోవడానికి వస్తారు. ఆమెను ప్రసన్నం చేసుకోవడానికి జగన్నాథుడు తన పూలమాలను ఇస్తారు. కొన్ని రోజుల తరువాత ద్వాదశినాడు లక్ష్మి కోపంతో ఆలయ తలుపులు మూసేస్తుంది; ఆమె సేవకులు జగన్నాథుని సేవకులతో తగువులాడతారు. జగన్నాథుడు ఓటమిని ఒప్పుకున్న తరువాత తలుపులు మళ్లీ తెరుస్తారు. ప్రతి సంవత్సరం జూన్‌లో రథయాత్ర ఎంతో చక్కగా నిర్వహించబడుతుంది.